DANIELE- nowe zwierzęta gospodarskie

Do napisania niniejszego artykułu sprowokowały mnie liczne publikacje w prasie o hodowli jeleniowatych, zwłaszcza danieli. Artykuły te zawierały sporo błędnych informacji, nie tylko merytorycznych.

Na wstępie wyjaśniam, że hodowlą jeleniowatych interesuję się od kilku lat, a od 2004 roku prowadzę własną hodowlę danieli. Swoimi spostrzeżeniami chcę się podzielić z czytelnikami.

Uzyskanie rzetelnych informacji przez potencjalnych hodowców nie jest zbyt proste, najczęściej można je uzyskać od hodowców już prowadzących taką hodowlę. Istniejący Polski Związek Hodowców Jeleniowatych jest organizacją dość zamkniętą. Dotychczas informacje dostępne były tylko dla członków tej organizacji. Obecnie po zmianie Zarządu, być może sytuacja ta ulegnie poprawie.



PRZEPISY PRAWNE


"Ustawa o organizacji i rozrodzie zwierząt gospodarskich" z 2002 roku, do zwierząt gospodarskich obok koni, bydła, świń, owiec, itp. zaliczyła także "jeleniowate- zwierzęta gatunków: jeleń lub daniel utrzymywane w warunkach fermowych, w celu pozyskania mięsa i skór." Oznacza to, że ich hodowla jest normalną działalnością rolniczą.

Daniele utrzymuje się w systemie otwartym, a przepisy określają minimalne warunki ich utrzymywania. Są to:

* w okresie pastwiskowym stały dostęp do pastwiska;
* obsada zwierząt na jednym hektarze powierzchni winna wynosić nie więcej niż 15 sztuk;
* minimalna powierzchnia pastwiska (zagrody) powinna wynosić niezależnie od obsady co najmniej 1 ha;
* pastwisko (zagroda) winno być zabezpieczone trwałym i wytrzymałym ogrodzeniem, wykonanym z siatki, wysokość ogrodzenia powinna wynosić co najmniej 2 m;
* zwierzętom należy zapewnić stały dostęp do wody oraz możliwość korzystania z miejsc zacienionych

Szczegóły przepisów prawnych znajdą Państwo w ustawach:

1. "Ustawa o organizacji, hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich" Dz. U. nr 207 z 2002 roku;
2. "Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej" DZ. U. nr 66 z 1999 roku z późniejszymi zmianami;
3. "Ustawa o ochronie zwierząt" DZ. U. nr 11 z 1997 roku z późniejszymi zmianami.



OPIS GATUNKU

Daniel (Dama dama) należy do rodziny jeleniowatych. Jest zwierzęciem średniego wzrostu, wysokość w kłębie 80-90 cm, byki są zawsze większe. Masa ciał dorosłych osobników- łanie 45-60 kg, byki 70-120 kg. Okrywa włosowa (suknia) płowa z białymi kropkami, zimowa szaro-popielata Występują liczne odmiany barwne (porcelanowe, czarne, białe). Posiadają białą plamę na zadzie, tzw. lustro obramowane po bokach czarnymi paskami, ogon (kwiat) długi i mechliwy, z zewnątrz czarny, od spodu biały. Byki dorosłe nakładają poroże w formie łopat.

Okres rui (bekowisko) trwa od połowy października do połowy listopada. Nazwa bekowisko pochodzi od głosu wydawanego w tym okresie przez byki- bekania, a nie beczenia, jak uważają niektórzy. Łanie cielą się w czerwcu i początku lipca, rodząc najczęściej jedno cielę. Średnia waga cielęcia to 3-6 kg. Karmią je mlekiem do początku zimy.

Daniel nie jest konfliktowy, nie potrzebuje dużej przestrzeni do życia, jest odporny na choroby.



HODOWLA ZAGRODOWA

Założenie hodowli danieli nie jest przedsięwzięciem trudnym ani kosztownym, jak piszą niektórzy autorzy. Zwierzęta nie wymagają żadnych budynków (olbrzymie koszty) i mogą być utrzymywane pod gołym niebem. Konieczne jest zapewnienie osłony (naturalne lub sztuczne) przed wiatrem i słońcem. Jedyny koszt to ogrodzenie terenu na którym daniele będą żyły i kupno stada podstawowego. Swego czasu można było skorzystać z dofinansowania z programu SAPARD, obecnie można skorzystać funduszy Sektorowego Programu Operacyjnego w ramach działania 1.1. "Inwestycje w gospodarstwach rolnych". Pomoc ta może wynosić nawet do 65% inwestycji.

Hodowla powinna być zlokalizowana w spokojnej okolicy, bez tradycji kłusowniczych wśród ludności, oddalona od ruchliwych dróg, nie narażonana penetrację ludzi, a szczególnie bezpańskich psów. Jakość gleby nie ma większego znaczenia, aczkolwiek ma wpływ na jakość pastwiska , a z tym wiąże się ilość utrzymywanych na danej powierzchni zwierząt. Pastwisko jest podstawą żywienia danieli.

Istotnym zadaniem jest ogrodzenie pastwiska. Koszty zależą od jakości użytych materiałów (słupki, siatka). Koszt siatki zależy od jej jakości. Hurtowe ceny producentów krajowych to około 5 zł za 1 m bieżący. Wyroby renomowanych firm zachodnich to 15-20 zł za mb. Jakość jest nieporównywalna. Słupki drewniane akacjowe (najlepsze) lub dębowe, ewentualnie iglaste impregnowane. Średnica słupków powyżej 15 cm, głębokość osadzenia od 0,7-1,2 m w ziemi w zależności od jakości gruntu. Przy zakupie siatki, prócz jakości, należy pamiętać o wielkości oczek i ich układzie. Bardzo ważny jest naciąg siatki. Daniele z reguły dobrze respektują płot, należy jednak pamiętać, że są to zwierzęta dzikie i w razie paniki w stadzie, zbytnie oszczędności poczynione w ogrodzeniu, mogą skutkować danielami biegającymi po okolicy. Układ zagród powinien umożliwiać wypas kwaterowy. Optymalny obszar kwater to 3- 5 ha, w małych fermach do 30 ha, połączonych korytarzami przepędowymi lub bramami. Bramy między kwaterami winny być umieszczone w narożnikach. Szerokość bram około 3,5- 4 m.

Zakupu zwierząt dokonuje się od połowy grudnia do połowy marca. Dostępne są wtedy zacielone łanie (po bekowisku) oraz cielęta, które już przestają być karmione przez matki. Niskie temperatury sprzyjają bezpieczeństwu transportu.

Zwierzęta są w tym okresie dokarmiane, łatwo przyzwyczajają się do obsługującego je człowieka, co sprzyja ich oswojeniu. Osobiście posiadam sztuki zdrowe, które jedzą mi z ręki lub pozwolą się pogłaskać. Ceny materiału hodowlanego to łania 1500-1800 zł, cielaki 1000-1200 zł. Cena byków zależy od wieku i jakości osobniczej. W zależności co noszą na głowie, cena waha się od 1500 zł za szpicaka do kilku tysięcy za dobrego łopatacza w sile wieku. Przyjmuje się, że jeden byk starcza na 30 łań, osobiście uważam, że lepszy i bezpieczniejszy jest stosunek 1 byk na 20 łań.

Podstawą żywienia danieli jest pastwisko, a z nim związana jest obsada, tj. ilość łań z przychówkiem przypadająca na 1 ha. Zależy ona od: rodzaju gleby, ukształtowania terenu, warunków klimatycznych, wydajności i składu gatunkowego runi pastwiskowej, ilości kwater. Im lepsze warunki tym intensywniejsza może być produkcja. Należy pamiętać, że obsada nie może przekroczyć 15 szt. na 1 ha. Procent wcieleń u danieli może wynosić do 95%, wymiana byków co 4 lata, remont stada około 5- 10% łań.

W okresie pastwiskowym od początku maja do końca października, daniele doskonale wykorzystują pastwisko (najlepsza ruń o wysokości około 10 cm), które należy uzupełnić odpowiednimi lizawkami z mikro- i makroelementami (ważna jest zawartość miedzi). W okresie zimowym (od św. Huberta) podstawą żywienia są dobrej jakości siano lub sianokiszonka, zadawane do woli. Przyjmuje się na 1 dorosłą łanię około 2 kg siana dziennie. Podawana jest także pasza treściwa w postaci ziarna zbóż (głównie owsa, kukurydzy, pszenżyta, jęczmienia). Dodatki mineralne i lizawki winny być dostępne dla zwierząt przez cały rok. Uwielbiają żołędzie, kasztany. Można stosować okopowe. Należy podkreślić, że optymalne warunki utrzymania danieli i ich żywienia gwarantują dobrą zdrowotność zwierząt, które niezwykle rzadko zapadają na jakieś choroby.



KIERUNKI PRODUKCJI

Podstawowym kierunkiem produkcji jest produkcja mięsa (dominuje w Europie) i ten kierunek ma szanse rozwoju w Polsce. Mięso dziczyzny fermowej to:

* wartość odżywcza- w porównaniu do innych mięs zawiera dużo żelaza i białka oraz niską zawartość tłuszczu;
* bezpieczeństwo konsumenta - w hodowli nie używa się prawie żadnych leków, żadnych stymulatorów i hormonów wzrostu, brak modyfikacji genetycznych, nie występuje BSE,
* przyjazny środowisku sposób hodowli z niskim poziomem nawożenia i żadnym herbicydów i pestycydów.

Najlepsze mięso dają sztuki młode, w wieku około 18 m-cy, osiągana w tym czasie waga żywa to około 25-30 kg. W Polsce nie ma zorganizowanego rynku mięsa dziczyzny fermowej, stąd trudno mówić o jego cenach. Inwencja należy do hodowców i ewentualnych odbiorców.

Godna poleceń jest hodowla i produkcja mięsa w gospodarstwach agroturystycznych. Żywe zwierzęta są atrakcją dla turystów, a smaczna pieczeń z daniela atrakcją dla podniebienia i żołądka.

Na koniec warto zaznaczyć, że hodowla zagrodowa oferuje potencjalnym klientom:

* produkcję przyjazną środowisku naturalnemu;
* ochronę krajobrazu (zachowanie naturalnych zbiorowisk roślinnych);
* ochronę wód gruntowych;
* przyjazny zwierzętom system produkcji, swobody wypas;
* niska intensywność produkcji w porównaniu do tradycyjnych gałęzi rolnictwa.

Za fermową hodowli danieli przemawiają następujące argumenty:

1. możliwość wykorzystania rolniczego gruntów o niskiej bonitacji lub odłogujących;
2. możliwość stworzenia rolnikom alternatywnych źródeł dochodu, nowych miejsc pracy związanych z hodowlą, przetwórstwem i turystyką;
3. zwiększenie produkcji zbóż, siana, okopowych stosowanych w dokarmianiu zimowym;
4. zwiększenie atrakcyjności turystycznej gospodarstw agroturystycznych;
5. możliwość wprowadzenia na rynek mięsa o wysokich walorach dietetycznych.

* W najbliższych latach czeka nas dalszy rozwój hodowli i rozwój rynku dziczyzny fermowej. Chętnie udzielę szczegółowych informacji na temat hodowli danieli Życzę powodzenia.



inż. Zbigniew Idczak